Μείωση του κινδύνου στους ισολογισμούς των Τραπεζών

Συνεχής η διερεύνηση διαρθρωτικών λύσεων

Το χρηματοπιστωτικό σύστημα της Κύπρου, όπως και των άλλων ευρωπαϊκών χωρών του Νότου, πάσχει από τα υψηλά επίπεδα μη εξυπηρετούμενων δανείων (NPLs). Η διατήρηση των «κόκκινων» δανείων στους ισολογισμούς των τραπεζών αποτελεί τροχοπέδη για την οικονομική ανάπτυξη καθώς μειώνει την κερδοφορία των τραπεζών ή αυξάνει τις ζημιές αλλά και την ικανότητά τους να χορηγούν δάνεια σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Ταυτόχρονα επηρεάζει αρνητικά την επάρκεια κεφαλαίων και υποχρεώνει τις τράπεζες να μεριμνούν ώστε να σχηματιστεί η σχετική πρόβλεψη για την απομείωση ή διαγραφή των σχετικών δανείων.

Για την οικονομία αυτό σημαίνει μείωση των πιστώσεων στις επιχειρήσεις και μειωμένες επενδύσεις, έτσι που τα ΜΕΔ να αποτελούν βαρίδι για την ανάπτυξη. Ένα υψηλό απόθεμα μη εξυπηρετούμενων δανείων επηρεάζει αρνητικά την ανθεκτικότητα του τραπεζικού τομέα σε πιθανούς κραδασμούς και αυξάνει τον συστημικό κίνδυνο. Τα υψηλότερα NPLs συνδέονται και με υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης και χαμηλότερη προσφορά πιστώσεων στην πραγματική οικονομία.

Ο υψηλός δείκτης των μη εξυπηρετούμενων δανείων δημιουργεί τριγμούς στο επιχειρηματικό μοντέλο μιας τράπεζας και την ανθεκτικότητά της, με επιπτώσεις στη μελλοντική κερδοφορία αλλά και τις αξίες των περιουσιακών στοιχείων.

Σύμφωνα με την πρώτη έκθεση προόδου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αντιμετώπιση των μη εξυπηρετούμενων δανείων (Ιούνιος 2017) που δημοσιοποιήθηκε τον περασμένο Ιανουάριο, η Ελλάδα, η Κύπρος και η Πορτογαλία είναι οι τρεις χώρες με τα μεγαλύτερα ποσοστά μη εξυπηρετούμενων δανείων (46,9%, 33,4% και 15,5% σε σχέση με 46,2%, 37,6% και 17,6% τον Ιούνιο του 2016 αντίστοιχα) ενώ τη μεγαλύτερη μείωση στα κόκκινα δάνεια μεταξύ 2016 και 2017 κατέγραψαν η Σλοβενία (-30,4%), η Ιταλία (-24,6%) και η Ιρλανδία (-20,6%).

Tα ποσοστά των ΜΕΔ μπορεί να σημειώνουν πτώση σε σχεδόν όλα τα κράτη-μέλη, (το συνολικό ποσοστό των ΜΕΔ στην Ε.Ε. μειώθηκε σε 4,6% κατά το δεύτερο τρίμηνο 2017) αλλά εξακολουθούν να παραμένουν σε επίπεδα αρκετά ψηλά και είναι από τα ψηλότερα της Ευρωζώνης. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια μόνο στην Κύπρο τον Αύγουστο του 2017 ανήλθαν σε €21,8 δις από €23,8 δις το 2016 και €27,3 δις το 2014. Το ποσό αντιστοιχεί με 121% του κυπριακού ΑΕΠ.

Εξυγίανση με μέτρα

Οι προσπάθειες που καταβάλλονται για την εξυγίανση του δανειακού χαρτοφυλακίου δεν αποφέρουν τα επιθυμητά αποτελέσματα, έτσι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί και τα ίδια τα κράτη αναζητούν διαρθρωτικές λύσεις για τη μείωση του κινδύνου στον ισολογισμό των τραπεζών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναμένεται να αναλάβει δράσεις με συγκεκριμένα μέτρα για εξυγίανση των ΜΕΔ, με κύριο γνώμονα την ενίσχυση και τη θωράκιση της οικονομικής ανάπτυξης στην Ευρώπη, αλλά κυρίως την πιθανή μελλοντική συσσώρευσή τους.

Ήδη από τον Ιούλιο του 2017, το Συμβούλιο της Ε.Ε. ενέκρινε «Σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση των μη εξυπηρετούμενων δανείων στην Ευρώπη» ενώ η Επιτροπή προανήγγειλε, τον Οκτώβριο του 2017, συνολική δέσμη μέτρων για την αντιμετώπιση των υψηλών ποσοστών ΜΕΔ για φέτος την Άνοιξη.

Το προτεινόμενο σχέδιο στοχεύει στη δημιουργία εθνικών εταιρειών διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων (ΕΔΠΣ), σύμφωνα με τους υφιστάμενους κανόνες της Ε.Ε. για τις τράπεζες και τις κρατικές ενισχύσεις. Επίσης, μέσα στους σχεδιασμούς είναι και μέτρα για την ανάπτυξη δευτερογενών αγορών μη εξυπηρετούμενων δανείων, για ενίσχυση της προστασίας των ενέγγυων πιστωτών ενώ αναμένεται να καθιερωθούν και υποχρεωτικοί προληπτικοί μηχανισμοί ασφαλείας για την αποφυγή του κινδύνου ελλιπών προβλέψεων για ΜΕΔ.

Αγορά τιτλοποίησης για NPLs

Ωστόσο, πέραν από την κοινοτική διάσταση τα κράτη μέλη της Ε.Ε. καλούνται να διαχειριστούν σε εθνικό επίπεδο το καυτό θέμα των ΜΕΔ μέσω της ανάπτυξης μιας αγοράς τιτλοποίησης για NPLs και με τη διεύρυνση των συμμετεχόντων που δύνανται να αναλάβουν τη διαχείριση τους. Στην Κύπρο βρίσκεται υπό εξέλιξη η συζήτηση του Σχεδίου «Εστία», το οποίο επεξεργάζεται αυτή τη στιγμή το Υπουργείο Οικονομικών.

Μια από τις βασικότερες διαρθρωτικές λύσεις που παρουσιάζονται και κερδίζουν όλο και περισσότερο έδαφος είναι η εξέταση των στοιχείων ενεργητικού που θα μπορούσαν ενδεχομένως να πωληθούν σε μια εταιρεία διαχείρισης στοιχείων ενεργητικού στην οικονομική τους αξία (economic value) ή χαμηλότερα.

Διευρύνοντας τις επιλογές της για διαχείριση των ΜΕΔ πέραν από την αύξηση των προβλέψεων της, η Τράπεζα Κύπρου εγκαινίασε συνεργασία με την εταιρεία εξυπηρέτησης δανείων, Pepper Cyprus Limited, σε μια προσπάθεια να επιταχύνει την αντιμετώπιση τού πλέον δύσκολου μέρους του μη εξυπηρετούμενου δανειακού χαρτοφυλακίου νοικοκυριών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) ύψους €800 εκατομμυρίων, ένα 15% του συνολικού δανειακού χαρτοφυλακίου των νοικοκυριών και των ΜΜΕ της τράπεζας. Παρόμοιες προσπάθειες έχουμε δει και σε άλλα τραπεζικά ιδρύματα στην Κύπρο.