Στήριξη δανειολήπτη κλειδί για την ανάπτυξη

Άρθρο του Δρος Χριστάκη Πατσαλίδη*, ΠΟΛΙΤΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ – 10 ΙΟΥΛΙΟΥ 2016

Η επιτάχυνση και η ισχυροποίηση της ανάπτυξης αποτελούν βασικό στόχο όλων. Πέρα από όλους τους άλλους παράγοντες που κατά καιρούς συζητούνται δημόσια, αυτό που είναι ξεκάθαρο, είναι πως η επιτυχία αυτής της προσπάθειας θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη στήριξη των δανειοληπτών και την προσέλκυση ξένων κεφαλαίων στην Κύπρο. Η ανάγνωση των στοιχείων που είναι διαθέσιμα, δείχνει πως η Τράπεζα Κύπρου διαδραματίζει κεντρικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια. Αυτό, εξάλλου, διαφαίνεται και από το γεγονός ότι, σύμφωνα με τα δεδομένα της Κεντρικής Τράπεζας, με το 1 δισ. ευρώ που παραχώρησε η τράπεζα στην οικονομία, το μερίδιο αγοράς της αυξήθηκε, από 37% σε 42%.

Το «Κοινό Κυπρίων» είναι μαζί μας, ενδυναμωμένο με ξένα κεφάλαια, εμπειρία και τεχνοκρατική κατάρτιση, στηρίζοντας κάθε μέρα την κυπριακή οικονομία και τις επιχειρήσεις στην προσπάθεια τους, όχι απλά να επιβιώσουν, αλλά να δημιουργήσουν περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας.

Διαπιστώνουμε πως είναι στο χέρι μας να αξιοποιήσουμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την ξένη εμπειρογνωμοσύνη, και την προθυμία των μετόχων μας και άλλων επενδυτών να στηρίξουν την ανάπτυξη της Κύπρου μέσω νέων επενδύσεων.

Ελκυστικές προτάσεις

Ως Κύπριοι έχουμε την υποχρέωση και την ευκαιρία να παρουσιάσουμε ευφάνταστες και ελκυστικές  επενδυτικές προτάσεις, οραματιζόμενοι το μέλλον του τόπου μέσα από τα μάτια ανθρώπων που πιστεύουν στην καινοτομία.

Τα στοιχεία δείχνουν ταυτόχρονα πως η Τράπεζα Κύπρου θα είχε τη δυνατότητα να «κατασβήσει» τον έκτακτο δανεισμό μέσω του ELA (Emergency Liquidity Assistance) εάν δεν επέλεγε να στηρίξει την κυπριακή οικονομία με νέες χορηγήσεις από την αρχή της κρίσης μέχρι σήμερα. Εξάλλου, το γεγονός ότι, με τον νέο δανεισμό ύψους 1 δισ. ευρώ αυξήθηκε ταυτόχρονα και το μερίδιο αγοράς της Τράπεζας Κύπρου (από 37% σε 42%) δείχνει πως η Τράπεζα Κύπρου στηρίζει την οικονομία περισσότερο από το «μερίδιο» που της πέφτει σε αυτή την προσπάθεια. Αξίζει να αναφερθεί ότι το κόστος της ρευστότητας μέσω του ELA είναι μεγαλύτερο από το μέσο κόστος των καταθέσεων (τόσο των υφιστάμενων όσο και των νέων καταθετικών προϊόντων).

Την ίδια ώρα, όμως, η τράπεζα προχώρησε σε μια άλλη κίνηση που επέφερε ζημιά αλλά στήριξε την οικονομία. Αυτή η κίνηση, που αφορά ένα άλλο θέμα που επίσης σχολιάζεται δημοσίως, έχει να κάνει με το ύψος των επιτοκίων: Ως πρωτεργάτης της όλης προσπάθειες που έγινε, από τον Μάρτιο του 2013 μέχρι και σήμερα μείωσε τα βασικά δανειστικά επιτόκια 5 φορές με συνολικό επιτοκιακό όφελος πέραν των €150 εκ. για τους πελάτες της –ένα όφελος που μεταφράστηκε σε άμεση ανακούφιση των νοικοκυριών και επιχειρήσεων και σε ορισμένες περιπτώσεις αποτέλεσε βασικό κριτήριο στην διάσωση θέσεων εργασίας.

Αναδιαρθρώσεις και μόχλευση

Πέρα από τον φρέσκο δανεισμό και τη μείωση των επιτοκίων, όμως, σημαντικό βήμα για την ανάκτηση της βιωσιμότητας στην οικονομία, αποτελεί και η πορεία των αναδιαρθρώσεων. Από την κρίση του Μάρτη 2013, όταν μπήκε η Κύπρος και η Τράπεζα Κύπρου σε μια νέα πορεία, η τράπεζα ολοκλήρωσε αναδιαρθρώσεις ύψους 7,5 δισ. ευρώ. Ο ρυθμός αυτός όλο και αυξάνεται με περισσότερες και καλής ποιότητας αναδιαρθρώσεις, όπως δείχνει και ένα άλλο στοιχείο: Μέσα στο πρώτο μισό του 2016, έγιναν αναδιαρθρώσεις ύψους 2,6 δισ. ευρώ. Πρόκειται για ένα αριθμό που θα έπρεπε να προκαλεί έκπληξη, αλλά και ικανοποίηση…

Οι αναδιαρθρώσεις αυτές βοήθησαν τόσο τους ιδιώτες όσο και τις εταιρείες πελάτες μας να ανταπεξέλθουν στις δύσκολες οικονομικές συνθήκες. Ειδικότερα, η Τράπεζα στήριξε τους πελάτες της ώστε να διατηρήσουν βιώσιμες τις επιχειρήσεις τους,  προστατεύοντας ταυτόχρονα πολύτιμες θέσεις εργασίας και ενισχύοντας την κατανάλωση.

Η Τράπεζα Κύπρου, στην προσπάθειά της να βοηθήσει τις βιώσιμες αναδιαρθρώσεις, εισήγαγε επίσης ένα νέα προϊόν αναδιάρθρωσης, «ακίνητα έναντι χρεών». Από την εισαγωγή του προϊόντος αυτού, έχουν γίνει, με τη βούληση των πελατών μας, ανταλλαγές ακινήτων έναντι δανείων, ύψους 1 δισ. ευρώ. Με αυτό τον τρόπο, μειώθηκε σημαντικά η μόχλευση νοικοκυριών και επιχειρήσεων, προσφέροντας σημαντική ανακούφιση στην οικονομία.

Σε αρκετές περιπτώσεις, κατά την πρό-της-κρίσης εποχή οι εταιρείες πελάτες μας είχαν συνάψει δάνεια για σκοπούς που δεν σχετίζονταν με τις βασικές τους δραστηριότητες. Ως εκ τούτου, εκμεταλλευόμενοι το νέο αυτό προϊόν, μπόρεσαν να ανακουφιστούν από πιέσεις που ασκούνταν λόγω δανεισμού στις βασικές τους λειτουργίες. Την ίδια ώρα που μειώνουν τον δανεισμό τους, απελευθερώνουν τις βασικές τους εργασίες από μια δυσκολία που δεν τις αφήνει να ανασάνουν. Αυτή η ανακούφιση, και πάλι, μεταφράζεται στη προστασία θέσεων εργασίας αλλά και μισθών.

Άμεσες ξένες επενδύσεις

Πέραν της προσέλκυσης ιδίων κεφαλαίων ύψους 1 δισ. ευρώ το Φθινόπωρο του 2014, η Τράπεζα Κύπρου κατέστη, τόσο άμεσα όσο και έμμεσα, φορέας προσέλκυσης άμεσων ξένων επενδύσεων στο νησί. Και δεν αναφέρομαι στο πιο πάνω 1 δισ. ευρώ, που ήταν η μεγαλύτερη ξένη επένδυση στην ιστορία της Κύπρου.

Στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης χρέους μεγάλων επιχειρήσεων, έχουν επενδυθεί από το εξωτερικό κεφάλαια πέραν των €350 εκ. Αυτά τα κεφάλαια στήριξαν επιχειρήσεις, επίπεδα μισθών και θέσεις εργασίας, και μάλιστα σε μια περίοδο κατά την οποία είχαν παρατηρηθεί σημαντικά προβλήματα με μειώσεις μισθών και αυξανόμενη ανεργία.

Ωστόσο, και παρά τις προσπάθειες και σε πείσμα της προόδου που έγινε από το 2013, το ύψος του ιδιωτικού δανεισμού, παραμένει υπερβολικά υψηλό. Γι αυτό και θα αποδειχθεί κρίσιμης σημασίας να συνεχίσει η κυπριακή οικονομία την προσπάθεια προσέλκυσης ξένων επενδύσεων. Εξάλλου, αυτό ήταν ανέκαθεν ένα από τα μεγάλα μυστικά της ευρωστίας της Κύπρου.

Άξια αναφοράς, όμως, είναι και η «ξένη επένδυση», ύψους 200 εκατ. ευρώ που έχει παραχωρηθεί στην κυπριακή αγορά μέσα από τα δάνεια που στηρίζει η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Πρόκειται για σημαντικό δανεισμό όσον αφορά στην στήριξη των επιχειρήσεων, και δη των μικρών εκείνων επιχειρήσεων που κάνουν ό,τι μπορούν για να αντέξουν κάτω από το βάρος της κρίσης. Τα 200 αυτά εκατομμύρια ευρώ, παραχωρήθηκαν με πολύ ευνοϊκά επιτόκια σε συνολικά 650 μικρομεσαίες επιχειρήσεις της Κύπρου.

Η Τράπεζα Κύπρου συνεχίζει να διατηρεί ως βασικό της στόχο την προσέλκυση επιπλέον ευρωπαϊκών προϊόντων και υπηρεσιών στην Κύπρο, αφού διαφαίνεται ως εξαιρετικά σημαντική η ενίσχυση των μικρών επιχειρήσεων ούτως ώστε να μεγαλώσουν και να συνεχίσουν να καινοτομούν.

Το μέλλον

Η Τράπεζα Κύπρου θα συνεχίσει την προσπάθεια της περαιτέρω αναζωογόνησης της Κύπρου μέσα από τον νέο δανεισμό, τις αναδιαρθρώσεις αλλά και την προσέλκυση ξένων επενδύσεων.

Με την περαιτέρω μείωση των κινδύνων της οικονομίας, στόχος θα πρέπει να είναι η συνέχιση της αποκλιμάκωσης των δανειστικών επιτοκίων, καθιστώντας τις κυπριακές επιχειρήσεις ακόμη πιο ανταγωνιστικές και υποβοηθώντας τα νοικοκυριά να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους.

Ο μεγαλύτερος ίσως κίνδυνος της οικονομίας είναι το μεγάλο ύψος των μη εξυπηρετούμενων δανείων, γι’ αυτό και είναι σημαντικό όπως τα πιστωτικά ιδρύματα εντατικοποιήσουν την προσπάθεια αντιμετώπισης του προβλήματος και οι πελάτες συνεργαστούν με καλή θέληση για τη διευθέτηση των υποχρεώσεων τους.

Τον τελευταίο ενάμισι χρόνο, η Τράπεζα Κύπρου «ευθύνεται» για το 65% της μείωσης του συνόλου των μη εξυπηρετούμενων δανείων της Κύπρου. Φέτος, μειώσαμε κατά 1 δισ. ευρώ τα δάνεια με καθυστέρηση πέραν των 90 ημερών, με αυτή την τάση να συνεχίζεται ακόμα με την ίδια ένταση – και η συνέχιση αυτής της τάσης είναι ίσως το πιο σημαντικό και ενθαρρυντικό στοιχείο.

Αυτό που είναι σίγουρο είναι πως, ενώ θα πρέπει να επιδεικνύεται η δέουσα αυστηρότητα στους μη συνεργάσιμους δανειολήπτες που μπορούν να εξυπηρετήσουν το χρέος τους αλλά δεν το πράττουν, την ίδια ώρα η ευαισθησία στις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες αποτελεί υποχρέωση. Εξάλλου, οι ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού πλήττονται, μαζί με τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα όταν κάποιοι άλλοι δεν εξυπηρετούν τα δάνεια τους, αλλά ταυτόχρονα ζουν σε συνθήκες πολυτέλειας.

Πέραν των πιο πάνω, στην Τράπεζα Κύπρου έχουμε θέσει ως στόχο να ενισχύσουμε τα προϊόντα και τις συμβουλευτικές μας υπηρεσίες, έτσι που να βοηθήσουμε τους πελάτες μας να γίνουν πιο ανταγωνιστικοί και πιο αποδοτικοί. Η τεχνολογική αναβάθμιση και οι πρωτοβουλίες μείωσης των λειτουργικών δαπανών, αποτελούν μέρος αυτής της προσπάθειας.

Μαζί θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις που βρίσκονται μπροστά μας, σ’ ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον, πιο απρόβλεπτο και πιο ανταγωνιστικό, με αυξανόμενες πιέσεις της παγκόσμιας οικονομίας και με ραγδαία την ψηφιοποίηση των υπηρεσιών.

Έχουμε ακόμα αρκετό δρόμο μπροστά μας. Ωστόσο, έχουν γίνει ήδη σημαντικά βήματα, έχουν βρεθεί και δοκιμαστεί λύσεις και διαφαίνεται πλέον πως η Κύπρος ξέρει πώς να ξεπεράσει και αυτή την κρίση.

*Ο Δρ Χριστάκης Πατσαλίδης είναι Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος της Τράπεζας Κύπρου